Năm ngoái, tôi ngồi dự một buổi họp hội đồng sư phạm ở một trường tiểu học vùng cao Điện Biên.
Phòng họp nhỏ. Bảng đen còn vết phấn chưa xóa. Ngoài cửa sổ là dãy núi chìm trong sương.
Giữa buổi, một cô giáo giơ tay — giọng nhỏ, nhưng cả phòng lặng lại: “Thưa anh, mình là viên chức thì không bị tinh giản đúng không?”
Mười tám năm đứng lớp. Mười tám năm cô tin mình đang đứng trên nền đất vững.
Tôi không trả lời ngay. Không phải vì không biết. Mà vì câu trả lời đúng sẽ làm cô giật mình. Và tôi muốn cô nghe xong, hiểu được, chứ không chỉ hoảng loạn rồi về.
Tôi từng là Hiệu trưởng ở Điện Biên. Rồi Phó phòng Giáo dục. Tôi đã ngồi trước danh sách nhân sự và ký tên vào những quyết định không ai muốn ký. Tôi biết rõ cảm giác của người cầm bút — và cảm giác của người ngồi chờ tên mình.
Bài này tôi viết để nói thẳng. Không vòng vo. Không né tránh.
Viên Chức Sự Nghiệp Có Bị Tinh Giản Không? Câu Trả Lời Thẳng
Có. Và nếu bạn chưa biết — đó chính là điều nguy hiểm nhất.
Nghị định 154/2025/NĐ-CP không chừa viên chức sự nghiệp. Giáo viên, bác sĩ, nhân viên trường học, trung tâm văn hóa — tất cả đều nằm trong diện sắp xếp. Không có vùng an toàn nào được ghi vào luật cho bạn.
Khi nhà nước đẩy mạnh tự chủ đơn vị sự nghiệp, trường học được trao quyền tự quyết nhân sự. Trường tự chủ hoàn toàn có thể chấm dứt hợp đồng làm việc — nếu vị trí của bạn không còn nằm trong đề án được phê duyệt.
Hợp Đồng Làm Việc Của Tôi Có Bị Chấm Dứt Không?
Công chức và viên chức không giống nhau về mặt pháp lý — dù cùng ăn lương nhà nước.
Công chức được tuyển dụng bằng quyết định hành chính — muốn chấm dứt phải qua hội đồng, văn bản, thời hạn báo trước, quy trình nhiều bước.
Còn bạn — viên chức — làm việc theo hợp đồng làm việc theo Luật Viên chức. Nếu đơn vị thay đổi cơ cấu, giảm chỉ tiêu, hoặc chuyển sang tự chủ hoàn toàn — hợp đồng của bạn có thể không được gia hạn khi hết hạn. Hoàn toàn hợp pháp.
Tôi từng chứng kiến điều này khi còn làm Phó phòng Giáo dục: giáo viên dạy tốt, không vi phạm gì, hai mươi năm gắn bó với trường — nhưng trường sáp nhập, chỉ tiêu co lại, hợp đồng dừng. Không có gì sai về thủ tục. Chỉ có người không được chuẩn bị.
Quyền lợi của bạn nằm ngay trong tờ hợp đồng đang ký — và bạn cần đọc nó trước khi người khác đọc thay bạn.
Quyền Lợi Viên Chức Khi Bị Sắp Xếp — Và Tôi Có Đang Được Nhận Đủ Không?
Câu đúng phải là: Quyền lợi của tôi theo pháp luật là gì — và tôi có đang được nhận đủ không?
Trợ cấp thôi việc: 0,5 tháng lương cho mỗi năm công tác (theo Điều 45 Luật Viên chức và hướng dẫn tại Nghị định 154/2025). Bạn dạy 20 năm — bạn được 10 tháng lương. Không phải xin. Không phải năn nỉ. Pháp luật đã ghi — cơ quan phải trả.
Nếu đơn vị bạn thuộc diện tái cơ cấu theo Nghị định 154/2025, bạn còn được hỗ trợ thêm. Nếu bị điều chuyển: lương cũ được bảo lưu. Không ai được tự ý cắt lương bạn ngay lập tức.
Với anh chị em ở Điện Biên và vùng đặc biệt khó khăn: phụ cấp khu vực phải được tính vào căn cứ tính trợ cấp. Nhiều người bị tính thiếu — không phải vì cố ý, mà vì không ai nói cho bạn biết để yêu cầu.
Ai Đang Bị Ảnh Hưởng Nhiều Nhất Trong Đợt Tinh Giản Này?
Giáo viên trường đang sáp nhập hoặc ghép lớp. Hai trường nhập một, số lớp giảm, người dôi dư là chắc chắn. Tôi đã thấy điều này ở các trường ở Điện Biên khi còn làm Phó phòng Giáo dục.
Viên chức trong đơn vị chuyển sang tự chủ hoàn toàn. Khi ngân sách nhà nước không còn bao cấp biên chế, lãnh đạo đơn vị tự quyết định giữ ai, cắt ai. Câu trả lời nằm trong bản đề án tự chủ mà bạn chưa được đọc.
Viên chức y tế tại bệnh viện huyện đang sáp nhập vào trung tâm y tế. Hai bộ máy chồng lên nhau. Chức danh trùng lặp, vị trí dư thừa.
Trường Tôi Đang Chuyển Sang Tự Chủ — Tôi Phải Làm Gì Ngay Bây Giờ?
Nếu trường bạn đang trong lộ trình tự chủ — dù chỉ nghe loáng thoáng — có ba việc cần làm ngay:
Thứ nhất: Hỏi thẳng về đề án tự chủ. Đề án đã phê duyệt chưa? Phê duyệt bao nhiêu vị trí? Vị trí của bạn có trong danh sách không? Bạn có quyền yêu cầu xem.
Thứ hai: Lật lại hợp đồng làm việc. Xác định thời hạn hay không xác định thời hạn? Ngày hết hạn là bao giờ? Điều khoản chấm dứt ghi gì?
Thứ ba: Kiểm tra hồ sơ cá nhân. Số năm công tác thực tế. Mức lương, phụ cấp khu vực, thâm niên. Sai một năm là mất nửa tháng lương.
Sự Thật Mà Không Ai Chủ Động Nói Với Bạn
Tôi viết bài này vì tôi đã nhìn thấy tận mắt. Khi còn là Hiệu trưởng, rồi Phó phòng Giáo dục — tôi gặp nhiều giáo viên dạy 15, 20 năm, không một ngày bỏ lớp, nhưng khi trường sáp nhập, khi đơn vị tái cơ cấu, họ đứng chết lặng. Không biết mình được gì. Không biết mình có quyền gì.
Người không hiểu quyền lợi của mình không phải người xui xẻo. Họ là người dễ bị tổn thương nhất — vì họ không biết mình đang được đối xử ra sao.
Đó là lý do tôi xây dựng khóa học “Hiểu Chính Sách — Bảo Vệ Quyền Lợi Của Bạn”. Hoàn cảnh của bạn cụ thể thế nào, hãy để lại bình luận hoặc nhắn thẳng cho tôi.
Điêu Bình Dương — Thạc sĩ Quản lý Giáo dục | 25 năm công tác | Hiệu trưởng · Phó phòng Giáo dục · Phó Chủ tịch UBND huyện · Bí thư Đảng ủy xã | Người dân tộc Thái, Tây Bắc Điện Biên.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Viên Chức Và Tinh Giản Biên Chế
Tôi là giáo viên hợp đồng — khác viên chức không?
Khác. Viên chức có hợp đồng làm việc theo Luật Viên chức — có trợ cấp thôi việc, có quy trình sắp xếp bắt buộc theo Nghị định 154/2025. Giáo viên hợp đồng theo Luật Lao động thì không hưởng cơ chế đó. Bước đầu tiên: xác định rõ mình đang ký hợp đồng loại nào.
Trường tôi chưa có thông báo gì — vậy là ổn chưa?
Chưa chắc. Đề án tự chủ được phê duyệt từ cấp Sở, cấp tỉnh. Khi thông báo xuống đến trường, mọi thứ đã được chốt từ trước đó nhiều tháng. Chủ động hỏi sớm hơn là chờ đến lúc không còn kịp.
Phụ cấp khu vực của tôi có được tính vào trợ cấp thôi việc không?
Có. Và đây là khoản viên chức vùng cao bị tính thiếu nhiều nhất. Nếu bạn đang công tác ở vùng đặc biệt khó khăn, đối chiếu kỹ con số này trước khi ký bất kỳ giấy tờ quyết toán nào.